Рубрика «Тилдиҥ байлыгы» = «Богатство языка» продолжается. Сегодня Центр чтения знакомит читателей с книгой «Чактар ӧткӧн jаҥар кожоҥыс» = «Прошедшая сквозь века песня наша дьянар». – Новосибирск: Академиздат, 2024. – 120 с. : фот. Автор книги Альбина Альбертовна Добрынина – кандидат филологических наук, старший научный сотрудник Института филологии Сибирского отделения РАН, родом из села Экинур Усть-Канского района.
Бӱгӱнги телекейлик бийик технологиялар ӧзӱминде алтай кожоҥды интернет телкеминде jаантайын угуп jадыс. Jе табышкактап, уткаалап кожоҥдоорын jашӧскӱрӱм билбей jат… Jиjий карган энемниҥ айтканыла болзо, «…Кожоҥ кижиниҥ кӧксинеҥ бойы ла чыгатан, оны кижи бойы ла таап айдатан неме не, бала-баркага айдып берзе, олор ундыбас ийне. Оноҥ ары бойлоры да чӱмдеп, табышкактап таап, кожоҥдоп турзас. Ундылбас ийне…»
«Чактар ӧткӧн jаҥар кожоҥыс» деп jаҥар кожоҥдорлу jуунты бичик 2024 jылда чыкты. Бичикте jаҥарлар ӱч бӧлӱкке бӧлӱнет: Тӧрӧлим, jуртым; той-белкенчек, куда-кумый ла ойын-jыргал, уткаалаш. Бу бичиктиҥ авторы Альбина Альбертовна Добрынина (Кленова) тил билимдердиҥ кандидады, СО РАН-ныҥ филология институдыныҥ баш билим ишчизи, чыккан-ӧскӧн jери Экинур jурт. Билимчи Новосибирск калада jадып, jедимдӱ иштеп, тӧрӧл Экинур jурттыҥ тӧрӧӧн-тугаан jерлештердеҥ бичилген кожоҥдорды бир jуунтыга jууп, кепке чыгарып, тузалу болорына алаҥзыбай турат. Альбина Альбертовна бичиктиҥ кире сӧзинде мынайда бичийт:
«Тӧрӧл jуртымныҥ аҥылузы: ачык-jарык, кӱндӱзек, тӧрӧӧнзӧк, чыдамкай ла иштеҥкей улузында деп сананадым. Олор чактардаҥ чакка улалып келген алтай тилин ундыбай, озодоҥ бери келип jаткан чӱм-jаҥдарды улалтып, кеен кӱр-кӧгӱстеҥ чыккан эди-каныска шиҥген, jал-jӱрекке томулган, санаа-укааска салынган, ал-санаасты jарыткан, кӱӱн-санаасты кӧдӱрген, курчу-куйагысты тыҥыткан, ийде-кӱчисти корулаган jараш jаҥарын коолодо кожоҥдоп jӱргилейт…»
Бу jуунтыга jаҥарчыларыныҥ тодош сӧӧктӱ Кленова Тарын, Еришева Ижен ле Туйменова Ӧчӧш, Гляденова Ӱркене Шагайчиновна, кӧбӧк сӧӧктӱ Туйменов Болчой Кулунович, Тектиев Константин Даниловичтиҥ, кергил сӧӧктӱ Кленов Котыш Отуковичтиҥ, чечен тилдӱ jаҥарчы тодош сӧӧктӱ Садучина Ксения Мендиновна ла таҥды сӧӧктӱ Мендешева Мария Дмитриевна ла оноҥ до ӧскӧ улустардыҥ кожоҥдоры база кирген.
Бу jуунтыны фотоjуруктар кееркедет. Бичик алтай культурала колбулу иште иштеген ишчилерге, студенттерге, кычыраачыларга тузалу болорында алаҥзу jок.
Бичиктиҥ башказы незинде дезе, кожоҥдорды берилген QR-кодын сканировать эдип угар арга бар, ол эмезе Филология Институттыҥ сайттын ачып,бир канча тоолу јаҥар кожоҥдорды угыгар.
***
Арчын агаштыҥ бӱриндий
Мӧҥкӱлик болзос кайдадыс.
Мӧҥӱн-алтын суузындый
Оҥбос болзос кайдадыс.
Jаш агаштый бӱриндий
Jайылгыр болзос кайдадыс.
Jажыл кӱӱктиҥ ӱниндий
Ӱнгӱр болзос кайдадыс.
***
Соок суулу тоҥмок суу
Соолбой аксын качан да.
Солоҥылу теҥерис
Солунбазын качан да.
Ару суулу аржаныс
Артабазын качан да.
Ак булутту теҥерис
Аҥданбазын качан да.
